Jak i za co chwalić dziecko?

Jerzy Radwan, psycholog

Marzeniem wszystkich  odpowiedzialnych rodziców jest, aby ich dzieci były otwarte, ciekawe świata, samodzielne, odważne, wrażliwe na potrzeby innych, kochane i kochające, żeby realizowały swoje plany
i spełniały swoje marzenia – słowem – aby były szczęśliwe.

Żeby jednak tak się stało musimy wspierać nasze pociechy od początku. Jedną z najprostszych, dostępnych w każdej chwili form wsparcia jest pochwała.
Stosowanie pochwal ma ogromny wpływ na kształtowanie poczucia własnej wartości i adekwatnej do niego samooceny. Utwierdzanie dzieci w poczuciu, ze są wartościowe zostało wpisane w amerykański system oświaty, jako ważny cel edukacji wczesno-dziecięcej.
Pogląd, że chwalenie „psuje” dzieci wyznaje niewielka liczba dorosłych, chociaż może się tak zdarzyć wtedy, gdy stosowanie pochwal jest nieuzasadnione, lub nieadekwatne do sytuacji – o tym jednak później. Inne powiedzenie, ze „pochwała nic nie kosztuje” jest zdecydowanie nieprawdziwe. Skuteczna, wzmacniająca dziecko i motywująca go do określonych zachowań pochwała musi być wypowiadana w klimacie akceptacji i okazywanych mu uczuć, jednocześnie  powinna być zrównoważona stawianiem dzieciom granic i mówieniem o swoich wobec dzieci oczekiwaniach. Pochwała budująca poczucie własnej wartości dzieci musi wyrażać szacunek i uznanie dla dziecięcych zmagań.


Za co chwalimy dziecko?
Na tak postawione pytanie wielu rodziców odpowiada mało konkretnie, proszeni o sprecyzowanie wymieniają: za to, że jest grzeczne, ładnie maluje, wszystko zjada, potrafi się samo bawić, ładnie tańczy i śpiewa, za samodzielność, odwagę, pomoc w domu i jeszcze kilka innych zachowań. Tymczasem Denise Chapman Weston i Mark S.Weston w książce „ Co dzień mądrzejsze” zamieszczają listę  ponad… trzystu (!!!) umiejętności, cech, talentów i zdolności, za które nasze dzieci mogą usłyszeć z naszych ust pochwałę. Ta ilość wydaje się przesadą, zmusza jednak do refleksji nad naszym dotychczasowym widzeniem naszych dzieci.
Nie ilość ma jednak znaczenie a to, jakie zachowania podkreślamy pochwałą.
Jeżeli koncentrujemy się głównie na wrodzonych cechach charakteru, uzdolnieniach, czy wyglądzie („masz śliczne oczy”, „jesteś bardzo muzykalny”, ”gratuluję ci kolekcji naklejek”), a nie zauważamy i nie wzmacniamy wysiłków i cech nabytych, takich jak gotowość do współpracy, uczynność, umiejętności rozwiązywania konfliktów, czy dostrzegania potrzeb rówieśników oraz innych zachowań społecznych, to istnieje niebezpieczeństwo, że wychowamy egoistę, który w przyszłości nie będzie potrafił budować z innymi przyjaznych relacji opartych na wzajemnym poszanowaniu.

Za co zatem powinniśmy chwalić dziecko? Za możliwie szeroką reprezentację zachowań, cech, talentów i umiejętności a szczególnie za te sytuacje, które są dla dziecka wyzwaniem, wymagają odwagi, przełamania własnej słabości, wysiłku fizycznego i intelektualnego. Bezcenne dla uspołecznienia dziecka, budowania jego wrażliwości na potrzeby innych jest akcentowanie zachowań, w których dziecko współpracuje z innymi, okazuje współczucie, radzi sobie z własną złością, potrafi się dzielić, czekać na swoją kolej i innych, w których dziecko kooperuje z dziećmi i dorosłymi.
Zauważajmy i doceniajmy również te wysiłki, które nie kończą się sukcesami dzieci. Dziecko otrzymuje wówczas od nas informację, że nie każdy trud przynosi efekt, ale dzięki próbom zyskuje bezcenne doświadczenie, ćwiczy konsekwencję w działaniu i odporność na niepowodzenia.


Nie każda pochwała buduje poczucie własnej wartości dziecka.

Ile razy jako rodzice doświadczaliśmy sytuacji, w której nasz maluch z dumą pokazywał nam świeżo namalowaną, ociekającą farbą pracę a my, z trudem odrywając wzrok od książki, rzuciliśmy w jego kierunku zwrot „ślicznie”, „super”. Czy my, dorośli, wolimy usłyszeć od innych: „ślicznie dzisiaj wyglądasz”, „jesteś super”, czy raczej: „ błękitna sukienka podkreśla kolor twoich oczu”, „dziękuję ci za twoją pomoc”? Słowa – przymiotniki: super, ślicznie, wspaniale, fantastycznie, może chwilowo poprawiają nastrój, ale brzmią banalnie, niczego nie nazywają i szybko się dewaluują. Pamiętajmy, że my, rodzice, jesteśmy dla dzieci niepodważalnymi autorytetami i nigdy później nasze słowa nie będą mieć takiej siły oddziaływania, jak w pierwszych latach życia naszych maluchów.
Chwalenie wymaga wysiłku, zatrzymania się w codziennych czynnościach, skierowania uwagi na dziecko. Sytuacja wyżej opisana, w której dziecko przychodzi do mnie pochwalić się swoim rysunkiem, jest okazją nie tylko do nagrodzenia go pochwałą opisową („bardzo kolorowy domek, widzę, że wymyśliłaś nowy rodzaj komina”), ale również do budowania z nim relacji, nawiązania dialogu, rozbudzenia jego wyobraźni  (poprzez umiejętne postawienie pytań dotyczących treści zawartych w rysunku, zawiązania dyskusji na temat jego pracy), podkreślenia, że to, co zrobiło nie jest nam obojętne.

Zdarza nam się niestety i takie „chwalenie”, które jest manipulacją i w rzeczywistości nie buduje a dezinformuje dziecko. To np. taka sytuacja, w której dziecko uczące się generalnie bardzo dobrze ma trudności z matematyki i mimo dużego wysiłku uzyskuje ocenę dostateczną. Rodzicom bardzo zależy, aby uzyskało stopień zdecydowanie wyższy, „motywują” go zatem komunikatami: „jesteś bardzo zdolny, jeszcze trochę wysiłku i będzie bardzo dobrze”. I dziecko i rodzice wiedzą, że trójka z matematyki to ocena maksymalna i została osiągnięta wysokim nakładem pracy. Taka sytuacja burzy a nie buduje zaufanie dziecka do rodziców, jest wyrazem braku szacunku rodziców do dziecka, brakiem poszanowania jego potrzeb i jego wysiłku.

Chwaląc Małgosię nie róbmy tego kosztem Jasia. Mówiąc „poukładałaś zabawki na półce lepiej niż Jaś” możemy psuć relacje między rodzeństwem, a w Małgosi budować nieuzasadnione poczucie bycia lepszym niż Jaś.

Nie porównujmy zachowania (umiejętności) naszych  dzieci do umiejętności dorosłych członków rodziny np. wujka, który nie jest jednoznaczny w zachowaniu,  wprawdzie zna się na samochodach, ale to wszystko, co możemy dobrego o nim powiedzieć Mówiąc „znasz się na samochodach jak wujek” możemy uczynić z wujka idola, którego warto naśladować również w innych zachowaniach.

Inne niby pochwały: „ Widzisz, jak chcesz to potrafisz” (zakłada lenistwo dziecka), „Zrobiłeś to prawie tak dobrze, jak Bartek”(psuje relacje miedzy dziećmi), „Co takiego się stało, że twoje biurko jest posprzątane” (rodzic ironizuje z dziecka), „ Dziękuję za wyprasowanie, ale mogłeś te ręczniki poskładać w kostkę”(sprzeczna pochwała, przyjemność popsuta dodatkowym wymaganiem).


Jak chwalić dziecko ?
Pamiętajmy, że dziecko jest inteligentnym, wrażliwym, obdarzonym intuicją człowiekiem, który potrafi czytać nasze intencje i zamiary, a raz zawiedzione naszym zachowaniem wprawdzie nadal nas kocha, ale mniej ufa.

Pochwała powinna być wiarygodna, ja, rodzic, muszę mieć pewność, że nagradzam uczciwe zachowanie. Może się zdarzyć, że dziecko skłamie, „tak, umyłam sama ząbki” – nagradzając takie zachowanie tak naprawdę wzmacniam nieuczciwa postawę i przekonanie, że tatę można oszukać.
Jeżeli konkretne zachowanie dziecka, talent czy cechy charakteru zauważają również inne osoby, a nie tylko rodzice, to jest to informacja wzmacniająca poczucie własnej wartości dziecka jeszcze bardziej. Siłę pochwały potęguje również pokazywanie pozytywnych skutków zachowania dziecka dla nas samych np.: „dziękuję ci za odkurzenie mieszkania, zaoszczędziłeś mi dużo czasu”.

Pochwała opisowa w przeciwieństwie do słów-przymiotników daje realny obraz zachowania dziecka: „Widzę, że misie zamieszkały w swoim domku, cieszę się, że pamiętasz o naszej umowie”, „Ucieszyłem się, kiedy pozwoliłeś bawić się Piotrusiowi swoimi klockami – jesteś prawdziwym kolegą”

Pamiętajmy, że to co najmocniej buduje poczucie własnej wartości naszych dzieci, to nabywanie przez nie konkretnych umiejętności i pokonywanie prawdziwych trudności stosownych do wieku i ich możliwości. Stwarzajmy zatem i wspierajmy również takie działania, w których nasze pociechy przy naszym wsparciu są odkrywcami, współpracują ze sobą, zadają pytania i szukają na nie odpowiedzi, czerpiąc z tego prawdziwą satysfakcję.

Podziel się na:
  • Facebook
  • Śledzik
  • Grono.net
  • Gadu-Gadu Live
  • Wykop
  • Twitter
  • Blogger.com
  • Blip
  • Google Buzz
  • Google Bookmarks
  • MySpace
  • RSS
  • PDF
  • Drukuj
  • email
  • Dodaj do ulubionych

Komentarze są zamknięte.