Dziecko idzie do szkoły

proba

Magdalena Korsak – pedagog przedszkolny

 

Od roku szkolnego 2012/ 2013 wszystkie dzieci sześcioletnie obejmie obowiązek szkolny. To, co się zmienia, to wiek, w jakim dzieci rozpoczną naukę szkolną. Od września 2012 roku do pierwszej klasy trafią sześciolatki oraz część dzieci urodzonych w drugiej połowie roku, którzy we wrześniu będą jeszcze kalendarzowymi pięciolatkami. Warto o tej zmianie pamiętać, bo to oznacza, że do szkoły przyjdą uczyć się dzieci o rok młodsze niż dotychczas. Dlatego warto zastanowić się, co dla nas – wychowawców, nauczycieli i rodziców  – oznacza sformułowanie „gotowość dziecka do szkoły”.

Więcej >>

Gotowość dziecka do podjęcia nauki szkolnej

Magdalena Korsak - pedagog przedszkolny.

Od roku szkolnego 2012/ 2013 wszystkie dzieci sześcioletnie obejmie obowiązek szkolny. To, co się zmienia, to wiek, w jakim dzieci rozpoczną naukę szkolną.. Od września 2012 roku do pierwszej klasy trafią sześciolatkowie oraz część dzieci urodzonych w drugiej połowie roku, którzy we wrześniu będą jeszcze kalendarzowymi pięciolatkami. Warto o tej zmianie pamiętać, bo to oznacza, że do szkoły przyjdą uczyć się dzieci o rok młodsze niż dotychczas. Dlatego warto zastanowić się, co dla nas – wychowawców, nauczycieli i rodziców- oznacza sformułowanie „gotowość dziecka do szkoły”.

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego wskazuje, że to, co nauczyciel i rodzic mają obserwować, a nauczyciele diagnozować to gotowość przedszkolna dziecka, rozumiana jako gotowość dziecka do podjęcia nauki szkolnej. Trzeba wiec odpowiedzieć na pytanie: co to znaczy, że dziecko jest gotowe do podjęcia nauki szkolnej.

Gdybyśmy zadali je rodzicom, otrzymamy różne odpowiedzi związane z odmiennymi doświadczeniami „szkolnymi”. Często wymieniają takie umiejętności jak:

- czytanie

- pisanie

- posiadanie wiedzy z różnych zakresów

- śpiewanie piosenek

- mówienie wierszyków

- rozwiązywanie zadań i wypełnianie kart pracy

ale również umiejętności;

- samoobsługowe

- dłuższej koncentracji „na lekcji”.

Nie wszystkie z wyżej wymienionych mają swoje uzasadnienie w podstawie programowej wychowania przedszkolnego i nauczania początkowego w klasach I- III.

W tym rozporządzeniu MEN obowiązującym nauczycieli przedszkolnych i edukacji wczesnoszkolnej opisane są kryteria programowe, które wyznaczają oczekiwania kierowane do dziecka kończącego przedszkole i rozpoczynającego naukę w klasie pierwszej. Mogą one być punktem odniesienia w ocenianiu przez nauczycieli i rodziców osiągniętej przez dziecko gotowości do nauki szkolnej, która stanowi jeden z podstawowych wyznaczników dobrego startu szkolnego.

Gotowość sześciolatka do podjęcia nauki w szkole

O osiągnięciu gotowości szkolnej przez sześciolatka można mówić, gdy dziecko:

- poprawnie mówi i ma umiejętności językowe potrzebne do porozumiewania się z innymi

-umie dekodować informacje

- ma umiejętności potrzebne do nauki pisania

- ma umiejętności matematyczne potrzebne do kształtowania pojęcia liczby naturalnej

- jest sprawne fizycznie

- potrafi regulować swoje zachowanie

- wypowiada się za pomocą ekspresji w ruchowej, muzycznej, plastycznej.

W te hasła należy wpisać treść odpowiadającą możliwościom większości szcześciolatków- dzieci kończących edukację przedszkolną.

Co to znaczy, że sześciolatek poprawnie mówi?

Poprawność mowy analizujemy w kontekście artykulacji, gramatyki, fleksji i składni. Dziecko sześcioletnie powinno już poprawnie wymawiać wszystkie głoski (artykulacja) oraz wypowiadać się przynajmniej prostymi zdaniami(składnia, gramatyka). Powinno również poprawnie odmieniać części mowy (fleksja).

Co to znaczy, ze sześciolatek ma umiejętności językowe potrzebne do porozumiewania się z innymi?

Dziecko potrafi już przekazać swoje myśli, sądy i opowiedzieć o swoich potrzebach zarówno w sytuacjach codziennego życia (takich jak zabawa z rówieśnikami, rozmowa z wychowawca czy innym dorosłym) jak i podczas zajęć, (gdzie np. ma odpowiedzieć na zadane pytanie, sformułować swoje pytanie czy własny sąd lub wypowiedzieć się na określony temat). Równie ważną umiejętnością jest słuchanie i rozumienie tego, co inni do niego mówią.

Co to znaczy, ze sześciolatek potrafi dekodować informacje?

Dziecko od urodzenia styka się z zakodowanymi w różny sposób informacjami. Można obserwować, jak niemowlak odczytuje mimikę „rozmówcy” i dostraja się do niej. Przedszkolak zauważa i odczytuje informacje zakodowane na przykład za pomocą schematycznych obrazków (piktogramów), symboli, znaczków, gestów, kolorów czy kształtów. Jest zainteresowany również samodzielnym kodowaniem własnych informacji. Rozumie sens kodowania i dekodowania jako zapisywanie i odczytywanie informacji oraz jej przekazywanie innym. Kodowanie i dekodowanie informacji jest wstępem do czytania pisania.

Co to znaczy, ze sześciolatek ma umiejętności potrzebne do nauki czytania i pisania?

Dziecko układa krótkie zdania (np. do obrazka sytuacyjnego). Dzieli zdania na wyrazy a wyrazy na sylaby. Wyodrębnia głoski w słowach o prostej budowie. Do tego potrzebny jest dobrze rozwinięty słuch fonematyczny. Dziecko gotowe do nauki czytania i pisania poprawnie różnicuje dźwięki i wyodrębnia je spośród innych, potrafi rozpoznać głoski w prostych wyrazach (np. wyraz „oko, nos, kot), dokonuje analizy i syntezy sylabowej (np.. mówi „jak robot”: i-dę do przo-du)

Pisanie to bardzo złożona czynność. Dlatego można wyodrębnić umiejętności cząstkowe, potrzebne do jej wykonywania. Są to: analiza i synteza wzrokowa, koordynacja ruchowo-wzrokowa, orientacja przestrzenna, pamięć wzrokowa, prawidłowy chwyt pensetkowy ołówka (kredki itp.), regulowanie napięcia mięśniowego oraz silna motywacja oparta na potrzebie zapisywania swoich myśli i przekazywania ich innym ludziom (rozumienie sensu pisania).

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego nie wymaga od dziecka, że będzie ono czytało i pisało przed pójściem do szkoły podstawowej. Program I klasy zakłada, że nauka czytania i pisania będzie prowadzona jednocześnie jako dopełniające się czynności kodowania i dekodowania informacji za pomocą symboli liter.

Co to znaczy, ze sześciolatek ma umiejętności matematyczne potrzebne do kształtowania pojęcia liczby naturalnej?

Dziecko w wieku przedszkolnym przechodzi od myślenia konkretnego – opartego wyłącznie na manipulacji przedmiotami do myślenia konkretno- wyobrażeniowego – opierającego się coraz częściej na wyobrażaniu sobie operacji matematycznych i przeprowadzaniu ich w myślach. Liczenie na konkretach utrzymuje się jeszcze długo i jest normą również w klasach I – III szkoły podstawowej, gdy dziecko pomaga sobie liczeniem na palcach czy liczmanach podczas operacji zapisywanych już symbolami (cyframi).

Poprawne liczenie to nie jedyna umiejętność matematyczna, której oczekuje się od dziecka dojrzałego do szkoły. Dziecko powinno już umieć:

- liczyć poprawnie na przedmiotach, rozpoznawać poprawne i niepoprawne liczenie

- rozumieć, ze ostatni z wymienianych liczebników oznacza liczbę wszystkich liczonych elementów

- dodawać i odejmować (na konkretach) bez przekraczania progu dziesiętnego

- klasyfikować przedmioty (na poziomie kolekcji)

- orientować się w przestrzeni i w schemacie swojego ciała

- ustalać równoliczność dwóch zbiorów

- łączyć przyczynę i skutek oraz przewidywać, co się może zdarzyć

- mierzyć żnymi sposobami.

Co to znaczy, ze sześciolatek jest sprawny fizycznie?

Wiek przedszkolny nazywany jest „złotym wiekiem motoryki”. Oznacza to, ze stanem charakterystycznym dla człowieka w tym czasie jest ruch. Dlatego potrzebuje czasu i przestrzeni oraz różnorodnych sprzętów i narzędzi, aby zaspokoić wzmożoną potrzebę ruchu. Pojawiają się i są doskonalone takie umiejętności ruchowe

motoryki dużej jak:

- skakanie obunóż i na jednej nodze

- przeskakiwanie

- chodzenie po równoważni

- wspinanie się

- wchodzenie i schodzenie po schodach krokiem naprzemiennym

- rzucanie w określonym kierunku

- łapanie oburącz przedmiotów średniej wielkości

- kontrolowanie kierunku, siły i celu ruchu

- naśladowanie pokazywanego ruchu

- świadome tworzenie własnego ruchu

- samodzielne huśtanie się na huśtawce

- jazda na rowerze bez bocznych podpórek

motoryki małej jak:

- coraz bardziej precyzyjne rysowanie na formacie A-4

- malowanie farbami i pędzlem na różnym formacie

- lepienie form przestrzennych

- wydzieranie prostych form

- naklejanie

- prawidłowy chwyt nożyczek i wycinanie form „po narysowanych kształtach”

- posługiwanie się sztućcami (również widelcem i nożem przy krojeniu jedzenia)

- posługiwanie się narzędziami codziennego użytku i sprawne wykonywanie takich czynności jak: nalewanie do kubka, przenoszenie talerza z jedzeniem, mieszanie płynu, smarowanie chleba, krojenie (np. ogórka), obieranie obieraczką (np. ziemniaków), tarcie (np. marchewki), zamiatanie miotłą, sprzątanie zmiotką i szufelką, wycieranie stołu, temperowanie kredki, mycie rąk, zębów, czesanie włosów, ubieranie się (zapinanie guzików, wkładanie rajstop, skarpet, spodni, koszulek, zakładanie czapki i szalika, butów oraz próby i doskonalenie wiązania sznurowadeł „na kokardkę”)

- przedstawienia paluszkowe (poruszanie palcami rąk wg własnych zamiarów lub instrukcji).

Co to znaczy, ze sześciolatek potrafi regulować swoje zachowanie?

Układ nerwowy dziecka przedszkolnego bardzo szybko się rozwija, ale dojrzewa powoli. Dziecko cały czas intensywnie uczy się jak radzić sobie z emocjami, które zazwyczaj maja dużą siłę. Bardzo ważna jest pomoc dzieciom w rozpoznawaniu własnych i cudzych emocji oraz uczenie ich regulowania. Sześciolatek potrafi już:

- rozpoznać swoje potrzeby, zaspokoić je samodzielnie lub powiedzieć o nich innym (np. gdy jest mu za gorąco – zdjąć część ubrania, gdy boli brzuch – zgłosić tę dolegliwość dorosłemu)

-powstrzymywać się od natychmiastowego zaspokajania swoich potrzeb (np. oczekuje na swoją kolej)

- zna i stara się przestrzegać reguły obowiązujące w grupie lub danym miejscu

- potrafi okazywać emocje w tzw. akceptowany społecznie sposób (np. gdy się złości wyładowuje emocje w ustalony w grupie sposób np. niszcząc kartkę)

- rozpoznaje swoje emocje, zna i stosuje sposoby na „schłodzenie” silnych emocji np. napicie się wody, zwilżenie twarzy wodą, głębokie oddychanie

oraz

- potrafi utrzymać porządek w swoim otoczeniu

- organizuje swój czas wolny

- ma umiejętności samoobsługowe (np. w toalecie, podczas ubierania i jedzenia).

Co to znaczy, że sześciolatek wypowiada się za pomocą ekspresji w ruchowej, muzycznej, plastycznej?

Ruch i muzyka oraz działania „plastyczne” i konstrukcyjne to dostępne dzieciom formy, w których mogą się one swobodnie wypowiadać. Jeżeli tylko nie podlegają w okresie przedszkolnym (a również i wczesnoszkolnym) ocenie, to staja się ulubionymi sposobami ekspresji dziecięcej. Umiejętność wykorzystania przez dziecko ruchu, muzyki i plastyki najlepiej obserwować w działaniach swobodnych a nie podczas zadań stawianych przez dorosłych takich jak malowanie na zadany temat i zlecona techniką, uczenie się i śpiewanie piosenek czy ćwiczenia gimnastyczne. Priorytetem jest wykorzystanie tych form do własnej, autorskiej, osobistej wypowiedzi a nie umiejętność posługiwania się określoną techniką. Obserwujmy, więc co, o czym i jak dziecko: śpiewa, maluje, rysuje, gra, tańczy, przedstawia, konstruuje, układa, zagospodarowuje (np. śpiewa własne teksty, albo nuci własne melodie, maluje-eksperymentuje mieszając kolory, łączy faktury, konstruuje modele przedmiotów lub z wyobraźni, improwizuje taniec do muzyki, gra role w zabawie tematycznej, śpiewa przedszkolne piosenki w wolnych chwilach). Wtedy znajdziemy odpowiedź, jakim językiem ekspresji ‘mówi” do nas sześciolatek.

Przedstawione wyżej zakresy umiejętności dziecka kończącego przedszkole i zaczynającego edukacje w szkole nie wyczerpują wszystkich aspektów, które składają się na gotowość dziecka do podjęcia nauki w szkole. Najlepszym dopełnieniem tej listy jest Arkusz dojrzałości dziecka zamieszczony w programie Dobry Start Przedszkolaka autorstwa Moniki, Rościszewskiej- Woźniak, który przede wszystkim koncentruje się na umiejętnościach społeczno-emocjonalnych – kluczowych dla osiągnięcia pełnego sukcesu dziecka w szkole.