Niegrzeczne, trudne dzieci…. Czy aby na pewno?

Anna Rais

TRUDNE ZACHOWANIA Z PERSPEKTYWY INTEGRACJI SENSORYCZNEJ

Wprowadzenie

Celem opracowania jest popularyzowanie wiedzy na temat znaczenia integracji sensorycznej oraz konsekwencji rozmaitych dysfunkcji integracji sensorycznej. Wzrost wiedzy w tym obszarze wśród rodziców i nauczycieli może przyczynić się do lepszego rozumienia dzieci, których funkcjonowanie jest pod jakimś względem inne niż oczekiwane, a więc dzieci określanych niesłusznie jako dziwne, złośliwe, nieuważne, leniwe, przeszkadzające. Używanie tego typu etykiet jest często wyrazem frustracji dorosłych, nie mogących zrozumieć, jak to możliwe by inteligentne dziecko nie było w stanie efektywnie uczestniczyć w aktywnościach, które dla większości innych dzieci są osiągalne i przyjemne takich jak np. słuchanie bajki w skupieniu, radosna zabawa przy muzyce, czy nawet zwykłe huśtanie na huśtawce. Podobnie, dlaczego niektóre dzieci są wyjątkowo niezdarne, obawiają się oderwania nóg od podłoża lub przeciwnie są w ciągłym ruchu, mają problemy ze snem, stronią od kolorowania, wycinania i innych prac ręcznych, reagujące panicznie na kontakt z wodą, piaskiem, mają trudności z samouspokojeniem się. Lista tego, co „inne” jest oczywiście znacznie dłuższa i obejmuje również szereg zachowań określanych potocznie jako „niegrzeczne”. Znaleźć na niej można m.in.: mocne ściskanie, popychanie innych, niszczenie zabawek, czy unikanie dotyku innych dzieci. Zdarza się, że nie rozumiejąc podłoża tzw. trudnych zachowań my dorośli jesteśmy skłonni przypisywać je złej woli dzieci lub każdorazowo uznawać za intencjonalne. “Jaś nie bierze udziału w zabawie nie dlatego, że nie może/nie potrafi/ma trudność lecz dlatego, że nie chce, robi to specjalnie”. Takie myślenie napędza negatywne emocje, sprzyja frustracji i potęguje wzajemne niezrozumienie. Dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej, określane jako: nieporadne, źle wychowane czy agresywne, z czasem zaczyna wierzyć w to, co słyszy o sobie samym. Prowadzi to do obniżenia jego samooceny i skutkuje wtórnymi trudnościami emocjonalnymi – nasila niekonstruktywne sposoby radzenie sobie w grupie poprzez izolowanie się lub agresję.

Odpowiedzi na pytanie, dlaczego zachowanie niektórych dzieci odbiega od naszych nauczycieli/opiekunów/rodziców oczekiwań może być rzecz jasna setki. Niewykluczone, że przedszkolak nie robi czegoś lub niszczy coś, po to by wywrzeć określony efekt na otoczeniu. Ważne jednak, by interpretując zachowania dzieci uwzględniać możliwie szeroką gamę potencjalnych przyczyn. Tym, co może pomóc w poszerzeniu rozumienia nietypowych, czy trudnych zachowań (challenging behavior) dziecięcych jest z pewnością stworzona 50 lat temu przez J. Ayres w USA, a od lat 90-tych popularyzowana i skutecznie stosowana również w Polsce TEORIA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ (por. Mass, 2007, Przyrowski, 2001, Karga, 2011).

W dalszej części artykułu zostanie przytoczona podstawowa wiedza z zakresu integracji sensorycznej opracowana w oparciu o literaturę polsko-, i anglojęzyczną, której lista została umieszczona w bibliografii. Do stworzenia tekstu wykorzystano również niektóre treści zawarte na stronach internetowych poświęconych popularyzowaniu wiedzy z zakresu SI.

OD POCZĄTKU….CO TO JEST INTEGRACJA SENSORYCZNA?

 

Aby dziecko skutecznie radziło sobie z wyzwaniami dnia codziennego musi we właściwy sposób reagować na wiele bodźców docierających w tym samym czasie różnymi kanałami zmysłowymi. Dziesiątki informacji docierają poprzez narządy zmysłów do właściwych części mózgu dziecka odpowiedzialnych za ich przetwarzanie. Tam następuje ich opracowywanie i składanie w spójny obraz otaczającej rzeczywistości. Aby reakcja dziecka była adekwatna, wszystkie informacje docierające poprzez narządy zmysłów do układu nerwowego muszą zostać prawidłowo połączone – zintegrowane. Proces właściwej rejestracji, przetwarzania i interpretacji informacji zmysłowych nazywa się integracją sensoryczną (Ayres, 1991 za: Przyrowski, 2001, Karga, 2011).

Oprócz zmysłu wzroku, słuchu, smaku, węchu i dotyku, każdy z nas wyposażony jest w dwa inne zmysły, o których czasem zapominamy lub z posiadania, których nie zawsze zdajemy sobie sprawę. Należą do nich: zmysł odpowiedzialny za czucie ruchu (układ przedsionkowy) oraz zmysł propriocepcji nazywany inaczej zmysłem czucia głębokiego. Układ przedsionkowy odpowiedzialny jest za utrzymanie równowagi, świadomość pozycji ciała, ruchu gałek ocznych, głowy i ciała. Czucie głębokie (propriocepcja) to odbieranie informacji płynących z mięśni i ścięgien. Układ ten odpowiada za precyzyjne ruchy, właściwe napięcie mięśniowe. Układ przedsionkowy, proprioceptywny i dotykowy ściśle współpracują ze sobą oraz z innymi układami sensorycznymi – słuchem, wzrokiem, węchem i smakiem. Dzięki ich właściwie zsynchronizowanej pracy jesteśmy w stanie odpowiednio odbierać bodźce, przetwarzać je i na nie odpowiadać.

Na co dzień rzadko zastanawiamy się nad skomplikowaną siecią połączeń pomiędzy poszczególnymi zmysłami, ze względu na fakt, iż u większości z nas integracja sensoryczna odbywa się w sposób natychmiastowy, sprawny, przez co niezauważalny. Inaczej sytuacji wygląda u dzieci i dorosłych przejawiających symptomy zaburzeń integracji sensorycznej. Aby zobrazować, jak złożony jest proces sensorycznej integracji posłużę się przykładem opublikowanym na stronie: www.otawatertown.com. Wyobraźmy sobie sytuację, jakich setki każdego dnia w przedszkolnej szatni. Nauczyciel/Opiekun/Rodzic kieruje do Zosi następujące polecenie: załóż pantofle. Aby wykonać to polecenie dziewczynka musi:

- skupić uwagę na osobie mówiącej;

- wyodrębnić skierowaną do niej wypowiedź spośród innych odgłosów w otoczeniu (szatnia!);

- dostrzec miejsce, w którym znajdują się pantofle i zaplanować ruch dzięki, któremu może je dosięgnąć;

- dostrzec miejsce, w które ma włożyć stopę i skoordynować pracę mięśni rąk, nóg, stóp, żeby umieścić stopę w otworze;

- poczuć, że stopa jest włożona we właściwe miejsce, dokonać korekty, jeśli to konieczne;

- wykorzystać planowanie motoryczne, czucie ciała oraz umiejętności motoryki małej do tego, by zapiąć pantofel.

Innymi słowy, żeby wykonać to z pozoru banalne zadanie, układ nerwowy musi zintegrować (dostrzec, wyodrębnić, uporządkować i wreszcie odpowiedzieć) na informację sensoryczną docierającą kilkoma różnymi zmysłami. Można sobie wyobrazić jak złożony staje się ten proces w sytuacji, gdy dziecko staje w obliczu takich wyzwań jak: zabawa w chodzi lisek koło drogi, ustawienie się w pociąg, mycie zębów. Dla dzieci mających trudności z jednym lub więcej etapami procesu integracji sensorycznej, te będące dla większości przedszkolaków źródłem przyjemności, poczucia sprawstwa i dumy codzienne zadania, stają się trudnymi do pokonania przeszkodami.

Chcąc przybliżyć dorosłym sposób funkcjonowania dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej S. Greenspan (1995) posłużył się następującym porównaniem:

„Wyobraź sobie, że prowadzisz samochód, który szwankuje. Kiedy naciskasz na gaz czasem samochód raptownie przyspiesza, natomiast innym razem nie wiedzieć czemu nie odpowiada wcale. Kiedy chcesz delikatnie zatrąbić, klakson wydaje przeraźliwy dźwięk. Hamulce czasem działają bez zarzutu, a czasem naciśnięcie hamulca nie przynosi żadnego efektu. Światła działają okazjonalnie, kierownica jest nieporządna, prędkościomierz nieprecyzyjny. A ty robisz wszystko, co w twojej mocy, żeby utrzymać samochód na drodze i z tego powodu ciężko ci skoncentrować się na czymkolwiek innym.”

RODZAJE ZABURZEŃ INTEGRACJI SENSORYCZNEJ

Specjaliści (certyfikowani terapeuci SI) zajmujący się na co dzień diagnozą i terapią zaburzeń integracji sensorycznej posługują się często ogólną typologią (m.in. Kranovitz, 2005) dla opisania najczęściej występujących syndromów (zespołów objawów):

Rodzaje zaburzeń SI – kliknij tu

 

UWAGA!

Profesjonaliści (certyfikowani terapeuci SI) jako jedyni dysponują specjalnie do tego celu stworzonymi narzędziami, które umożliwiają pełną diagnozę kliniczną (testy, obserwacja kliniczna, wywiad, kwestionariusze) i mają uprawnienia do prowadzenia terapii. Głównym celem terapii integracji sensorycznej zgodnie z założeniami J. Ayres (1991 za: Przyrowski, 2009) jest „dostarczenie kontrolowanej ilości bodźców sensorycznych w szczególności przedsionkowych, propriceptywnych i dotykowych w taki sposób, że dziecko będzie spontanicznie formułowało reakcje adaptacyjne poprawiające integrację tych bodźców”. Terapia ma formę ukierunkowanej zabawy z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu, podczas której poszczególne ćwiczenia są dobierane do indywidualnych potrzeb dziecka i stanowią wyzwanie dla jego układu nerwowego mieszczące się na granicy jego możliwości (Przyrowski, 2009, Karga, 2011). Wykaz miejsc zajmujących się w Polsce szkoleniem i propagowaniem wiedzy z zakresu SI znajduje się na ostatniej stronie artykułu.

Niezależnie od tego (lub jeśli to tylko możliwe w porozumieniu z terapeutami) nauczycieli, rodzice mogą, a nawet powinni wykorzystywać wiedzę z zakresu SI do planowania dziecięcych aktywności oraz aranżowania dziecięcego otoczenia. Dla potrzeb rodziców i nauczycieli zostało opracowanych szereg list zachowań/symptomów, które mogą, (aczkolwiek niekoniecznie każdorazowo muszą) wskazywać na problemu z zakresu integracji sensorycznej. Poniższej listy objawów nie należy traktować jako narzędzia diagnostycznego wystarczającego do stwierdzenia zaburzeń integracji sensorycznej, lecz jedynie jako użytecznego drogowskazu dla osób pracujących z dziećmi, chcących poszerzyć swoją wiedzę i rozumienie różnych nietypowych zachowań dziecięcych.

 

LISTA OBJAWÓW ZABURZEŃ SI

 

Źródła: Kranowitz, C.S. (2005). The Out-of-Sync Child.Recognizing and Coping with Sensory Integration Dysfunction. New York: Penguin Books

Sensory Porcessing Disorder Checklist: Signs and Symptoms of Dysfunction. www.sesnory-processing-disorder.com

Koomar, J., Kranowitz, C.S., Balzer-Martin, L., Sava, D.I., Haber, E., Szklut, S. (2001). Answers to Questions Teachers Ask About Sensory Integration. Arlington TX: Future Horizons

 

Po przejrzeniu powyższych list można odnieść wrażenie, że prawie każde dziecko prezentuje jeden lub więcej z zamieszczonych w nich objawów. Tym, co przesądza o tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia z zaburzeniem bądź jego brakiem to nasilenie objawów, ich współwystępowanie, a przede wszystkim fakt, w jak dużym stopniu utrudniają one funkcjonowanie danego dziecka i wpływają na jego relacje ze światem.

W tym miejscu warto też zacytować kilka ważnych przestróg, jakie w swojej książce umieszcza C.S. Kranowitz (2005), o których należy pamiętać korzystając z podobnych list symptomów:

 

  1. Dziecko z dysfunkcjami integracji sensorycznej niekoniecznie musi ujawniać wszystkie z możliwych objawów.
  2. Czasem dzieci ujawniają zachowanie typowe dla zaburzeń SI jednego dnia, podczas gdy w następnym dniu objawy nie pojawiają się. Tego typu niestałość jest charakterystyczna dla zaburzeń o podłożu neurologicznym.
  3. Dziecko może ujawniać pewne zachowanie charakterystyczne dla dysfunkcji SI, ale w istocie nie mieć tej dysfunkcji. Przykładowe niechęć do bycia dotykanym występująca u dziecka może nie mieć związku z zaburzeniami SI, lecz wynikać z trudności emocjonalnych.
  4. Nadwrażliwość i podwrażliwość mogą ze sobą współwystępować! Przykładowo dziecko może być skrajnie nadwrażliwe na delikatny dotyk, a jednocześnie reagować obojętnie na silny uścisk lub ukłucie.
  5. Każdy człowiek przejściowo doświadcza problemów w zakresie integracji sensorycznej. Wszystkie rodzaje bodźców mogą wywołać przejściowe zachwianie funkcjonowania układu nerwowego, jeśli dojdzie do nadmiernej stymulacji lub deprywacji.

Źródło: www.sensory-processing-disorder.com

 

DLACZEGO TO TAKIE WAŻNE? – PROBLEMY DZIECKA WTÓRNE WOBEC ZABURZEŃ SI

 

Poniżej znajdują się opisy zachowania dokonane przez nauczycieli czworga dzieci prezentujących różne nietypowe zachowania, u których dzięki odpowiedniej interwencji wykryto dysfunkcje integracji sensorycznej:

 

Krzyś  

problem w zachowaniu:

- unika kontaktu z dziećmi,

- wycofuje się z aktywności grupowych,

- zachowuje się agresywnie,

- ma znacznymi trudnościami w koncentracji uwagi.


problem sensoryczny leżący u podłoża –

nadwrażliwość sensoryczna (obronność dotykowa)

Tomek  

problem w zachowaniu:

- poszukuje intensywnych doznań (upadanie, zderzanie się z przedmiotami),

- dążenie do intensywnego kontaktu (,mocne przytulanie ściskanie),

- brak kontroli nagłych impulsów (nagła zmiany miejsca, agresja fizyczna lub słowna).


problem sensoryczny leżący u podłoża – podwrażliwość sensoryczna

 

Bartek 

problem w zachowaniu:

- szybka męczliwość, trudność w rozpoczęciu działania,

- pokłada się na stoliku, na dywanie,

- mimo upomnień wciąż huśta się na krześle,

- „samowolnie” wstaje i chodzi po sali.


problem sensoryczny leżący u podłoża –

szczególnie niski poziom pobudzenia – bierność

 

Ala 

problem w zachowaniu:

- sprawia wrażenie niezdarnej,

- pokłada się na stoliku, dywanie,

- wykonuje dodatkowe niepotrzebne ruchy,

- często się przewraca,

- „niszczy” zabawę innym dzieciom.


problem sensoryczny leżący u podłoża – problemy z napięciem mięśniowym i planowaniem motorycznym

 

 

Warto zadać sobie następujące pytania:

  • Jak potoczyłyby się losy tych dzieci, gdyby trudności leżące u podłoża ich nietypowych, a czasem drażniących otoczenie zachowań nie zostały rozpoznane???
  • Jak byłyby oceniane przez nauczycieli i rówieśników???

Poniżej znajduje się lista wtórnych problemów dzieci dotkniętych zaburzeniami integracji sensorycznej, które nasilają się, jeśli pierwotny problem nie zostanie właściwie rozpoznany.

WTÓRNE PROBLEMY DZIECKA

 

Osiągnięcia edukacyjne

 

Pomimo przeciętnego poziomu inteligencji ma mniejsze umiejętności czytania, pisania, wykorzystywania posiadanej wiedzy w nowych sytuacjach.

 

 

Organizacja zachowania

 

Z powodu impulsywności i dużej rozpraszalności uwagi ma ograniczoną umiejętność organizacji swojego działania. Z trudem podąża za instrukcją nauczyciela. Bywa, że nie potrafi przewidzieć skutków swojego postępowania Napotykając trudności szybko się frustruje, wycofuje lub reaguje agresją.

 

 

Reakcja na to, co nieznane

 

Nie chce próbować nowych potraw, poznawać nowych ludzi, brać udział w nieznanych zabawach. Nie lubi spać w nieznanym miejscu.

 

 

Zdolność samoregulacji

 

Jest labilne emocjonalnie. Ma kłopot z utrzymaniem stałego poziomu pobudzenia przez dłuższy czas. Nie “czuje”, że czas skończyć dane działanie (np. biega, aż do wyczerpania). Nie ma umiejętności skutecznego samouspokojenia się. Jego poziom pobudzenia zmienia się często z minuty na minutę. Z tego m.in. powodu otoczenie spostrzega je jak nieprzewidywalne!

 

Zmiana aktywności

 

Zdarza się, że przy zmianie aktywności lub sytuacji dostaje ataku złości, odmawia współpracy lub doświadcza silnego lęku, który uniemożliwia mu przejście do kolejnego zadania. Często miewa kłopoty z dostosowaniem się do rytmu dnia (wyjście na spacer, obiad, drzemka).

 

 

Tolerancja na frustrację

 

Bywa, że reaguje niezadowoleniem, krzykiem, złością na najdrobniejsze rzeczy, które nie idą po jego myśli lub na trudności w uczeniu się. Szybko porzuca trudniejsze zadanie.

 

 

WIZERUNEK

SPOŁECZNY!

 

Na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie leniwego, niezmotywowanego. Często unika wykonywania zadań, przez co bywa odbierany jako uparty lub „problematyczny”

 

Źródło: www.sensory-processing-disorder.com

UWAGA!

Wszelkie opisane powyżej trudności mogą mieć związek z zaburzeniami Si lub wynikać z innych zaburzeń rozwojowych takich jak Zespół Aspergera, ADD, czy ADHD. Często zaburzenia SI współwystępują z innymi trudnościami rozwojowymi. Szereg podobnych zachowań ma wyłącznie charakter rozwojowy! Konieczne jest wnikliwa obserwacja, sprawdzenie kontekstu występowania zachowania oraz próba określenia jego funkcji.

 

CO MOŻE ZROBIĆ NAUCZYCIEL?

 

1. ORGANZACJA OTOCZENIA

Dzieci z trudnościami w integracji sensorycznej łatwo ulegają „przebodźcowaniu” w zetknięciu z dużą ilością intensywnych wrażeń wzrokowych i słuchowych. Kontrolowanie ilości bodźców w otoczeniu może istotnie poprawić koncentrację uwagi i zwiększyć gotowość dzieci do konstruktywnego działania.

Odpowiednia aranżacja otoczenia wpłynie WYCISZAJACO I ORGANIZUJĄCO na zachowanie WSZYSTKICH DZIECI W GRUPIE oraz RODZINIEJ

 

Praktyczne wskazówki:

Ogranicz do rozsądnego minimum ilość dekoracji wiszących na suficie i na ścianach.

Trzymaj drobne pomoce manipulacyjne w miejscu dostępnym dla dziecka, ale w zamkniętych pojemnikach.

Upewnij się, że zabawki i pomoce mają swoje stałe i oznaczone miejsce w sali. Ułatwiaj dzieciom porządkowanie otoczenia umieszczając na szafkach i szufladach naklejki znajdujących się w nich zabawek.

Jeśli dziecko nie może skupić się ma materiale, który prezentujesz na tablicy, przyklej taki sam materiał bezpośrednio przed dzieckiem (na stoliku lub na podłodze).

Ograniczaj ilość dodatkowych bodźców słuchowych. Jeśli dziecko jest nadwrażliwe słuchowe lub ma problem z wychwytywaniem istotnej informacji z tła, sadzaj je z dala od drzwi wejściowych, okna oraz „szlaków komunikacyjnych” prowadzących przez salę.

Jeśli masz w sali telefon lub głośnik wydający bardzo mocny dźwięk wyreguluj go lub zasłoń na stałe kawałkiem materiału lub papieru.

Jeśli masz w grupie dziecko nadwrażliwe słuchowo szczególnie zadbaj, by uprzedzić je o zbliżającym się głośnym dźwięku np. biciu dzwonów.

Przygotuj malutki dywanik dla każdego z dzieci, który pomoże im lepiej poczuć granice swojego ciała w przestrzeni. Dziecko może też siedzieć wewnątrz hula-hop lub dowolnego kształtu uformowanego z taśmy samoprzylepnej.

Sprawdź, czy siedząc na krześle dziecko dotyka stopami podłoża.

Zastosuj alternatywne sprzęty do siedzenia takie jak: piłki terapeutyczne, worki (beanbags), siedziska w kształcie litery T.

Pozwól dzieciom pracować w różnych pozycjach (na brzuchu w podparciu na łokciach, na stojąco, na boku).

Użyj miękkich puszystych dywanów w kącikach zabaw, żeby wyciszyć niepożądane dźwięki.  Pozwól dzieciom używać kocyków, śpiworków w kąciku przeznaczonym do relaksu lub czytania.

Przygotuj specjalny namiot lub drewniany domek wewnątrz sali/pokoju wypełniony poduszkami lub workami z grochem, gdzie dzieci mogą wejść jeśli czują się „nieswojo” lub ty spostrzegasz, że potrzebują „wyciszenia” (nigdy za karę).

Jeśli to możliwe, wyposaż salę w sprzęty dostarczające stymulacji przedsionkowej hamak, niewielką huśtawkę lub konia na biegunach.


2. ROZKŁAD DNIA

Dzieci z trudnościami w integracji sensorycznej czują się znacznie lepiej w „przewidywalnym” otoczeniu.

Praktyczne wskazówki:

Każdego ranka zrób małe streszczenie tego, co Was czeka. Uprzedź dzieci o zmianach, jakie zajdą w typowym grafiku (nawet, jeżeli zmiany będą niewielkie i przyjemneJ).

Omów z dziećmi lub ułóż historyjkę opisujące niespodziewane zdarzenia takie jak np. zmiana sali lub zbiórka dzieci z całego przedszkola w jednym miejscu, które ze względu na ilość bodźców mogą być przytłaczające lub niezrozumiałe dla dziecka

Ułatwiaj dzieciom przechodzenie z jednej aktywności do drugiej poprzez wprowadzania piosenki do sprzątania lub piosenki wprowadzającej nową grę.

Ułatwiaj dzieciom kontynuowania działania. Jeśli zlecasz dzieciom znalezienie trzech różnych rzeczy w ogrodzie oprócz pojemnika, wyposaż je w karteczkę, na której kropką lub ptaszkiem zaznaczą kolejne kroki prowadzące do wykonania zadania.

3. ODDZIAŁYWANIE NA  ZMYSŁY

Niektóre proste działania nauczyciela (mocniejszy nacisk zamiast lekkiego dotyku, wyraźny rytm) mogą wpłynąć organziujaco lub wyciszajaco na zachowanie dziecka i zwiększyć jego gotowość do uczenia się.

Praktyczne wskazówki:

  • Jeśli dziecko jest nadmiernie pobudzone, zatrzymaj je na kilka/kilkanaście sekund, połóż swoje ręce na jego głowie lub ramionach i dostarcz mu kontrolowanego bezpiecznego ucisku.
  • Koniecznie stwórz „kącik relaksu” w sali. Może to być namiot lub zrobiony z dużego kartonu domek. Ważne, by nie było w nim zbyt wiele zabawek. Wystarczy kilka piłeczek do masażu, lub zestaw do słuchania relaksacyjnej muzyki. Dziecko może udać się tam spontanicznie lub na sugestię nauczyciela. Ważne jest ustalenie zasad korzystania z kącika. Jedną z podstawowych zasad jest wykorzystywanie kącika tylko przez jedną osobę w danym czasie.
  • W czasie samodzielnej pracy lub zabawy puszczaj w tle muzykę klasyczną.
  • Ucz dzieci brania kilku głębokich oddechów (krótkiego zatrzymania się) przed wejściem do zatłoczonego pomieszczenia lub przed rozpoczęciem pracy nad wymagającym projektem.
  • Proponuj młodszym dzieciom przemarsz z miejsca jednej aktywności do drugiej. Wyraźny rytm oraz bodźce czucia głębokiego płynące od stóp wpływają organizująco na zachowanie dzieci.
  • Jeśli dzieci pracują dłuższy czas nad jakimś zadaniem, pozwól im mieć w zasięgu ręki butelki z wodą oraz chrupiące przekąski. Stymulacja okolic ust zwiększa koncentrację uwagi oraz organizację działania.
  • Zaproponuj młodszym dzieciom zabawę w „podtrzymywanie ścian” lub „burzenie ścian” podczas oczekiwania na toaletę. Ucz starsze dzieci unoszenia ciała na rękach podczas siedzenia na krzesłach. Ciężka praca mięśni podziała na nie wyciszająco i organizująco.
  • Wiele osób ma tendencję do bawienia się ołówkiem lub zwijania karteczki w rulon podczas długiego wykładu. Patrz na takie zachowania u dzieci jako na sposób utrzymania uwagi. Jeśli nie zakłóca to przebiegu zajęć pozwól dzieciom trzymać lub ściskać drobne przedmioty podczas aktywności wymagającej dłuższego słuchania.

 

DZIAŁANIA PODNOSZĄCE  

POZIOM POBUDZENIA I UWAGI

DZIAŁANIE USPOKAJAJĄCE

DLA DZIECI „BĘDĄCYCH W CIĄGŁYM RUCHU”

  • Pozwól dzieciom pić podczas zajęć
  • Używaj jasnego światła
  • Spryskaj delikatnie twarz dziecka wodą (przygotuj je na toJ)
  • Rob krótkie przerwy na ćwiczenia motoryki dużej podczas wykonywania trudnego zadania (podskoki, marsz w miejscu itp.)
  • Organizuj dłuższe „aktywne” przerwy (huśtanie się, skakanie, wspinanie, granie w piłkę)
  • Pozwól dzieciom żuć bezcukrową gumę o mocnym kwaśnym lub słodkim smaku

 

  • Używaj delikatnego światła, zrezygnuj ze świetlówek i światła fluoroscencyjnego
  • Zapewnij dostęp do słuchawek z uspokajającą muzyką
  • Zwolnij tempo i natężenie głosu
  • Pozwól dzieciom leżeć na podłodze i przykryć się „obciążeniowymi” kocami lub workami z grochem podczas czytania a nawet pisania
  • Uciskaj ramiona dziecka zdecydowanie ze średnią i stałą siłą.
  • Uczyń dziecko odpowiedzialnym za najcięższe prace podczas sprzątania przenoszenie ciężkich pojemników, przesuwanie krzeseł, ścieranie stolików.
  • Pozwól dziecku być „asystentem nauczyciela” – zanosić książki do innej Sali, rozdawać pomoce plastyczne, strugać kredki, ścierać tablicę itp.
  • Zapewnij dziecku możliwość skakania na mini trampolinie, piłce terapeutycznej przez jakiś czas zamiast siedzenia na krześle
  • Pozwól dziecku trzymać w ręku zabawki do ściskania, żucia podczas siedzenia, słuchania i pracy stolikowej

Te i dużo innych wskazówek dotyczących aranżacji przestrzeni dla dzieci z zaburzeniami SI można znaleźć na stronie www.sensory-processing.dosorder.com oraz www.spdbayarea.org

 

Podsumowanie:

Mam nadzieję, że niniejsze opracowanie, pomoże spojrzeć na różne nietypowe zachowania dzieci z perspektywy procesów integracji sensorycznej. Jeśli podejrzewacie, że problem WASZEGO dziecka może mieć podłoże sensoryczne skontaktujecie się z terapeutą integracji sensorycznej, który w razie potrzeby przeprowadzi szczegółową diagnozę. Jeśli jesteście nauczycielami dziecka, które przejawia symptomy zaburzeń SI umówcie się na rozmowę z rodzicami, przekażcie podstawowe informacje i powiedzcie, co ze swojej strony możecie zrobić, aby ułatwić dziecku efektywne funkcjonowanie w grupie przedszkolnej.

Organizacje szkolące i zrzeszające terapeutów integracji sensorycznej w Polsce:

Polskie Towarzystwo Integracji Sensorycznej www.integracjasensoryczna.com.pl

Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej PSTIS www.pstis.pl

Obie organizacje oferują szkolenia zarówno dla profesjonalistów jak i rodziców. Na stronach internetowych powyższych organizacji można znaleźć szereg ciekawych artykułów poświęconych różnym aspektom integracji sensorycznej.

 

Ciekawe propozycje zabaw ruchowych mających szerokie zastosowanie w terapii i profilaktyce zaburzeń integracji sensorycznej można znaleźć w opracowaniu Katarzyny Malinowskiej-Burchardt umieszczonym na łamach portalu.

BIBLIOGRAFIA

 

Źródła – publikacje książkowe cytowane i wykorzystane w artykule:

Greenspan, S. (1995). The Challenging Child: Understanding, raising and engoying the five „difficult” types of children. Cambridge, MA: Perseus Books

Karga, M. (2011). Podstawowe zasady obserwacji i terapii zaburzeń integracji sensorycznej u małego dziecka. [w:] Cytowska, B., Winczura, B. (red.). Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka. Warszawa: Impuls

Koomar, J., Kranowitz, C.S., Balzer-Martin, L., Sava, D.I., Haber, E., Szklut, S. (2001). Answers to Questions Teachers Ask About Sensory Integration. Arlington TX: Future Horizons

Kranowitz, C.S. (2005). The Out-of-Sync Child.Recognizing and Coping with Sensory Integration Dysfunction. New York: Penguin Books

Mass, V. (2007). Integracja sensoryczna a neuronauka – od narodzin do starości . tłum. Klimont, L., Ślifirska, M., Ziva, E., Karga, M. Warszawa: Fundacja Innowacja i Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna

Przyrowski, Z. (2009). Kwestionariusz Rozwoju Sensomotorycznego. Warszawa: Empis

Przyrowski, Z. (2001). Podstawy diagnozy i terapii integracji sensorycznej. [w:] Szmigiel, C. (red.). Podstawy diagnostyki i rehabilitacji dzieci i młodzieży niepełnosprawnej. Kraków: Wyd. AWF

 

II. Źródła – publikacje internetowe cytowane i wykorzystane w artykule:

Sensory Porcessing Disorder Checklist: Signs and Symptoms of Dysfunction. www.sesnory-processing-disorder.com

Potential Child Behavior Problems Resulting from Sensory Integration/Sensory Processing Dysfunction. www.sesnory-processing-disorder.com

Problem Behavior in the Classroom: Dealing with Children and Sensory Processing Disorder at School  www.sesnory-processing-disorder.com

How do I Know if my Preschool Child (3 to 5 years) Needs Occupational Therapy Services? www.otawatertown.com.  Occupational Therapy Association-Watertown, P.C.

 

 

 

Wybór i opracowanie: Anna Rais

 

 

 

Podziel się na:
  • Facebook
  • Śledzik
  • Grono.net
  • Gadu-Gadu Live
  • Wykop
  • Twitter
  • Blogger.com
  • Blip
  • Google Buzz
  • Google Bookmarks
  • MySpace
  • RSS
  • PDF
  • Drukuj
  • email
  • Dodaj do ulubionych

Komentarze są zamknięte.