Jak stymulować rozwój mowy dziecka?

Dorota Sapijaszko, neurologopeda.

Już od momentu narodzin dziecko wchodzi w świat ludzkiej mowy. Wcześniej, w łonie matki, słyszało jej głos i nauczyło się go rozpoznawać (a także inne, pojawiające się dość często). Teraz dziecko uczy się nadawać znaczenie dźwiękom języka, którym posługują się ludzie w jego otoczeniu.

Każde dziecko jest inne, dlatego moment „otwarcia się na mowę” jest sprawą indywidualną. Dla małego dziecka pierwszym nauczycielem świata jest matka. Nie tylko potrafi ona odczytać stan swojego dziecka, i odpowiednio zareagować, np. czułym dotykiem łagodząc ból. Również intuicyjnie stosuje tzw. kąpiel słowną, opisując świat słowami. Dla rozwoju mowy bardzo istotne jest, aby z dzieckiem  rozmawiać, rozmawiać i jeszcze raz rozmawiać, a zacząć zaraz po urodzeniu.

W tym miejscu warto przypomnieć dobrze znany podział rozwoju mowy na okresy.  Pozwoli to nam swobodnie odnosić się do tej wiedzy w dalszej części artykułu.

I okres – melodii. Dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku nieuświadomionego (gdy jest głodne, ma mokro), później celowego, świadomego krzyku, gdy skojarzyło że krzyk przywołuje bliską osobę. Pamiętajmy, że krzyk jest naturalną formą ćwiczenia narządu oddechowego.

Między 2 a 3 miesiącem życia pojawia się głużenie, czyli wydawanie nieartykułowanych dźwięków mowy, poprzez które dziecko ćwiczy narządy artykulacyjne – język, wargi, podniebienie.

Między 6 a 7 miesiącem dziecko zaczyna gaworzyć powtarzając zasłyszane dźwięki z otoczenia np. ma – ma, ta -ta, chętnie wchodzi w dialog z dorosłym. Gaworzenie jest ćwiczeniem słuchu.

Między 7 a 8 miesiącem dziecko aktywnie reaguje na mowę, poznaje przedmioty i zaczyna kojarzyć nazwę z przedmiotem.

II okres – wyrazu. Przypada między 1 a 2 rokiem życia.

W tym okresie dziecko używa prawie wszystkich samogłosek z wyjątkiem nosowych ( ą, ę ) oraz wymawia spółgłoski takie jak: p, pi, b, m, t, d, n, k, j, ś, ź, ć, dź, ch. Pozostałe głoski zastępuje innymi o zbliżonym miejscu artykulacji. Grupy spółgłoskowe upraszcza do jednej spółgłoski np. kwiaty – katy, kaczka – kaka. Mowa jest jednowyrazowa, oznacza zarówno przedmiot lub czynność, jak również stosunek do przedmiotu czy czynności.

III okres – zdania. Pierwsze zdania pojawiają się między 2 a 3 rokiem życia. W tym okresie dziecko prawidłowo wymawia następujące głoski: p, b, m, pi, bi, mi, f, w, fi, k, g, ch, t, d, n, l, oraz samogłoski nosowe.

IV okres – swoistej mowy dziecięcej. Ma miejsce między 3 a 7 rokiem życia.

W dalszym ciągu wzbogacany jest zasób słownictwa, rozwija się umiejętność budowania zdań złożonych oraz następuje dalszy rozwój artykulacji.

Przypomnijmy normę rozwojową dla dzieci w poszczególnych latach życia:

3 lata - Wymawia wszystkie samogłoski i następujące spółgłoski [p. pi, b, bi, m, mi, n, ni, f, fi, w, wi, t, d, n, l, li, ś, ź, ć, dź, j, k, ki, g, gi, ch]. Porozumiewa się prostymi zdaniami.

4 lat – Wymawia [s,z,c,dz]

5 lat – Wymawia [sz,ż,cz,dż]

6 lat Wymawia [r]

7 lat – Poprawnie artykułuje wszystkie głoski.

 

Przypomnienie sobie etapów rozwoju mowy jest potrzebne, aby wspomagając dziecko pod tym względem, dostosować różne techniki do odpowiedniego poziomu umiejętności językowych dziecka.

Rozwój mowy u człowieka zależy od wielu czynników, ściśle ze sobą powiązanych i zintegrowanych, a mianowicie: umiejętności ruchowych, psychicznych, emocjonalnych i intelektualnych.

Rozwijając kompetencje komunikacyjne lodopeda stosuje w pracy z dzieckiem szeroki wachlarz różnych ćwiczeń i zabaw pozornie nie związanych z mówieniem, np. malowanie, lepienie z ciastoliny, stemplowanie, skakanie na mini trampolinie itp. Zabawki są pretekstem do podjęcia rozmowy, czy choćby wydania dźwięku. Proponowane zabawy odpowiednio dobrane do wieku i możliwości dziecka stają się motorem napędzającym rozwój mowy.

Zaproponuję kilka zabaw, które można stosować w różnych sytuacjach i które mogą być również wykonywane przez rodziców w domu.

  • ·Rozpoznawanie dźwięków otoczenia.

Rozpoznawanie dźwięków otoczenia i przypisywanie ich do osoby, zwierzęcia, przedmiotu, maszyny, wydarzenia. Można wykorzystywać zabawki lub obrazki. Można zaproponować dziecku zabawę w lotto dźwiękowe, polegające na rozpoznawaniu odgłosów otoczenia w naturze.

  • ·Powtarzanie onomatopei i odgłosów otoczenia.

Zabawy dźwiękonaśladowcze, fonacyjno–oddechowe, np. naśladowanie odgłosów zwierząt. Warto tu wykorzystać piosenki z odgłosami oparte o ten sam schemat dla różnych zwierząt, np. Mała Mysia farmę ma ija, ija, oooooo(przedłużamy), ma krowę muuu, ma krowę muuu ija, ija oooooo. Mała Mysia farmę ma ija, ija, oooooo, ma kurki kokoko itd.

  • ·Rozumienie pierwszych słów i zwrotów.

Podjęcie aktywnej zabawy świadczy o rozumieniu podstawowych zwrotów np. daj, chodź, nie ma, jest. Zabawa „jest – nie ma”: dorosły chowa zabawkę (na oczach dziecka) do pudełka skarbów. Rozkłada ręce i mówi: nie ma. Potrząsa pudełkiem, przedłuża głos aaaaaaa! Jest! I bije brawo. Możemy pukać puk,puk, zadawać pytania, odpowiadać – tworzyć dialogi.

  • ·Czekanie na odpowiedź.

Razem z dzieckiem turlamy piłkę na sygnał dźwiękowy (lub wyrzucamy przedmiot z łóżeczka i podnosimy go, lub coś jeszcze innego). Ważna jest zasada, że najpierw słychać dźwięk (głosu lub instrumentu), a dopiero później wykonanie ruchu. Zabawa ta utrwala schemat dialogu jako wypowiedzi naprzemiennych dwóch osób. W ten sposób też kształtujemy wzajemny szacunek dla rozmówcy i jego możliwości (nie zalewamy dziecka potokiem słów, czekamy długo na jakąkolwiek odpowiedź foniczną).

  • ·Eliminowanie wyrazu, który nie należy do zbioru.

Umiejętność wyłaniania słów nie pasujących do ciągu np. kot, pies, drzewo, kura (zawsze dobrze jest podeprzeć się konkretem lub obrazkiem).

  • ·Zamiana ról.

Technika ucząca partnerstwa. Tym razem dziecko decyduje o zasadach zabawy i o tym co robi dorosły (ważna jest skuteczność komunikacji, a nie poprawność).

  • ·Powtarzanie.

Powtarzanie tej samej informacji kilkakrotnie, także podanie prawidłowego wzorca wypowiedzi.

  • ·np. Dziecko: baaa!

Tata: tak piłka spadła bamm!

Dziecko: bamm!

  • ·Rytmiczny śpiew z gestami.

Jest to technika logorytmiczna kształtująca umiejętności słuchowe na płaszczyźnie rytmiczno–muzycznej. Śpiewamy piosenki z gestami wyrażającymi treść. W początkowej fazie dzieci zapamiętują i naśladują jedynie gesty i kontur intonacyjno–melodyczny, następnie gest, kontur i pojedyńcze słowa, później śpiewają lub recytują rytmicznie z gestem, na końcu śpiewają bez gestów.

  • ·Opowiadanie z równoczesnym rysowaniem.

Zabawa często stosowana przez nasze babcie, opowiadanie bajki z równoczesnym rysowaniem obrazków. Częste powtarzanie dźwięków w opowiadaniu z jednoczesnym rysowaniem pozwala dziecku rozwijać wyobraźnię językową.

  • ·Rysowanie pod dyktando.

Technika pozwalająca sprawdzić rozumienie mowy przy niewielkim czynnym zasobie leksykalnym. Dziecko rysuje na kartce papieru to co usłyszy. Np. terapeuta mówi: narysuj dom, obok budę dla psa itp.

  • ·Usprawnianie aparatu artykulacyjnego.

„Małpie minki” – zachęcamy dziecko do gimnastyki buzi tj. języka, warg, podniebienia.

Kreatywny nauczyciel może w sposób naturalny modyfikować zaproponowane zabawy i tworzyć własne. Także jako urozmaicenie czasu spędzanego z małym dzieckiem.

 

Jak czuwać nad prawidłowym rozwojem mowy?

  • · Jeśli obserwując dziecko, czujemy niepokój, warto pytać specjalistów o nurtujące nas problemy związane z rozwojem dziecka. Wczesne rozpoznanie problemu daje większe szanse na powodzenie ewentualnej terapii. Może też okazać się, że trudności są chwilowe i rozwojowo uzasadnione – wtedy będziemy spokojniejsi.
    • · Zwracajmy uwagę w jaki sposób dziecko je, pije i oddycha. Warto zaobserwować w jakiej pozycji jest żuchwa podczas spoczynku.
    • · Rozmawiając z dzieckiem należy starjmy się mówić poprawnie i powoli, unikając zdrobnień.
    • · Pamiętajmy, że 7-8 miesięczne niemowlę powinno aktywnie reagować na dźwięki otoczenia, także mowę ludzką. W przypadku braku reakcji dziecka lub braku gaworzena należy skontaktować się z audiologiem lub laryngologiem.
    • · Aktywnie słuchajmy dziecka – cierpliwie i z zainteresowaniem, zadawając pytania rozwijające temat.
    • · Nie poprawiajmy wymowy dziecka każąc mu kilkakrotnie powtarzać dane słowo! Nie zawstydzajmy dziecka! W żadnym wypadku nie karzmy je za wadliwą wymowę! Błędy wymowy wynikają najczęściej z przyczyn niezależnych od dziecka, np. aparat artykulacyjny może nie być wystarczająco sprawny lub też umiejętność słuchowego różnicowania dźwięków mowy nie jest jeszcze wystarczająco wykształcona.
    • · Zmuszanie do artykulacji zbyt trudnych głosek często prowadzi do ich zniekształcania, tworzenia nieprawidłowych wzorców artykulacyjnych.
    • · Cenne jest czytanie dzieciom bajek i słuchanie z płyt, opowiadanie i rozmawianie na ich temat.
  • · Nie należy zaniedbywać chorób uszu. Nieleczone mogą spowodować uszkodzenie słuchu. Po przebytej chorobie należy z kontrolować słuch.

 

 

 

 

 

 

 

Podziel się na:
  • Facebook
  • Śledzik
  • Grono.net
  • Gadu-Gadu Live
  • Wykop
  • Twitter
  • Blogger.com
  • Blip
  • Google Buzz
  • Google Bookmarks
  • MySpace
  • RSS
  • PDF
  • Drukuj
  • email
  • Dodaj do ulubionych

Komentarze są zamknięte.